🕒 11:39
Από την πολιτιστική διπλωματία και την ελληνική γλώσσα έως τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, τα ευρωπαϊκά προγράμματα και τη σύνδεση με τη Νότια Κυνουρία
Σε μια εποχή όπου ο πολιτισμός λειτουργεί όλο και περισσότερο ως γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και κοινωνίες, το Istituto Ellenico di Cultura – Ελληνικό Μορφωτικό Ινστιτούτο έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια μια πολυσχιδή παρουσία στην Ιταλία, την Ελλάδα και πέρα από τα όρια των δύο χωρών.
Με έδρα το Μιλάνο και πρόεδρο τον Νίκο Φράγκο, το Ινστιτούτο επιχειρεί να παρουσιάσει μια Ελλάδα που δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην αρχαιότητα και στο κλασικό της παρελθόν, αλλά φτάνει μέχρι τη σύγχρονη δημιουργία, την εκπαίδευση, την επιστήμη, τη μουσική, τον κινηματογράφο, την κοινωνική συνοχή και τις νέες μορφές πολιτιστικής συνεργασίας.
Ένας φορέας που γεννήθηκε με επίκεντρο την πολιτιστική διπλωματία
Το Istituto Ellenico di Cultura ιδρύθηκε στις 13 Απριλίου 2018 ως μη κερδοσκοπικός φορέας. Σύμφωνα με το καταστατικό και την επίσημη παρουσίασή του, βασικός του σκοπός είναι η διάδοση των ιδεών, των αξιών, των παραδόσεων, των τεχνών, της ιστορίας και γενικότερα των στοιχείων που συνθέτουν την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα, μέσα από το πλαίσιο της λεγόμενης πολιτιστικής διπλωματίας. Παράλληλα, θέτει ως ευρύτερο στόχο την ενίσχυση του διαπολιτισμικού διαλόγου, της ειρήνης και της ισότητας μεταξύ ανθρώπων και λαών.
Η δημόσια παρουσίαση του νέου φορέα έγινε στις 24 Μαΐου 2018 στο Palazzo Isimbardi του Μιλάνου, έδρα της Μητροπολιτικής Πόλης του Μιλάνου, μέσα από ημερίδα με θέμα τη σχέση εξωτερικής πολιτικής και πολιτιστικής διπλωματίας. Ο Νίκος Φράγκος είχε ήδη τότε τοποθετήσει στο επίκεντρο της παρέμβασής του τη σημασία της πολιτιστικής διπλωματίας στο διεθνές περιβάλλον.
Η φιλοσοφία που συνοδεύει το Ινστιτούτο από την ίδρυσή του είναι χαρακτηριστική: να αποτελέσει έναν χώρο συνάντησης όχι μόνο για Έλληνες της διασποράς, αλλά και για Ιταλούς, φιλέλληνες, καλλιτέχνες, επιστήμονες και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για την Ελλάδα. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη σύγχρονη ελληνική παρουσία, χωρίς φυσικά να αποκόπτεται από την ιστορική συνέχεια και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.
Ο Νίκος Φράγκος και η αντίληψη μιας σύγχρονης Ελλάδας
Στο επίκεντρο αυτής της πορείας βρίσκεται ο πρόεδρος του Ινστιτούτου, Νίκος Φράγκος, ο οποίος έχει συνδέσει τη δράση του με την ανάπτυξη ενός σταθερού δικτύου σχέσεων ανάμεσα σε Ελλάδα και Ιταλία.
Σε συνέντευξή του στην Ιταλία το 2026 υπογράμμισε ότι η εικόνα της Ελλάδας που επιδιώκει να προβάλλει το Ινστιτούτο δεν σταματά στον Περικλή ή τον Πλάτωνα, αλλά περιλαμβάνει τη βυζαντινή περίοδο, την Επανάσταση του 1821 και τη σύγχρονη Ελλάδα. Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ο ελληνικός πολιτισμός ως ζωντανή και εξελισσόμενη πραγματικότητα και όχι μόνο ως ιστορική κληρονομιά.
Σήμερα, σύμφωνα με την επίσημη σύνθεση της διοίκησης, πρόεδρος είναι ο Νίκος Φράγκος, αντιπρόεδρος ο Simone Arnaboldi, γενικός γραμματέας ο Γεράσιμος Ατσάρος και μέλος η Κατερίνα Δημητριάδη, η οποία είναι παράλληλα Διευθύντρια του Γραφείου Εκπροσώπησης στην Ελλάδα. Στην επιστημονική επιτροπή συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, η καλλιτεχνική διευθύντρια Ερατώ Αλακιοζίδου, ο Francesco Colafemmina, η Πελαγία Γορανίτου, ο καθηγητής Μανώλης Ορφανουδάκης και ο Αθανάσιος Φιλάνδρας.
Η ελληνική γλώσσα ως βασικός πυλώνας
Ένα σημαντικό κομμάτι της δραστηριότητας του Ινστιτούτου αφορά την ελληνική γλώσσα. Ο φορέας παρέχει μαθήματα ελληνικών από απόσταση, τόσο σε ομάδες όσο και ατομικά, ενώ προσφέρει και προετοιμασία για τις εξετάσεις πιστοποίησης επάρκειας της ελληνικής γλώσσας σε διαφορετικά επίπεδα.
Παράλληλα, η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας αποτέλεσε επανειλημμένα αφορμή για εκπαιδευτικές συνεργασίες. Το 2020, για παράδειγμα, πραγματοποιήθηκε σχετική δράση με το κλασικό λύκειο Cairoli του Βαρέζε και σχολείο της Ελλάδας, ενώ το 2021 διοργανώθηκε διεθνής διαδικτυακή συνάντηση σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, με συμμετοχή περισσότερων από 40 πανεπιστημιακών από διαφορετικές χώρες και τρεις ηπείρους.
Η γλώσσα, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως αντικείμενο εκμάθησης, αλλά ως εργαλείο που συνδέει την ιστορία, τη λογοτεχνία και τη σύγχρονη πολιτιστική ταυτότητα.
Η σύνδεση με τη Νότια Κυνουρία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιοχή μας έχει μια συνεργασία που ξεκίνησε ήδη από το 2020.
Στις 6 Οκτωβρίου 2020, το Istituto Ellenico di Cultura προχώρησε σε μνημόνιο συνεργασίας με τον Δήμο Νότιας Κυνουρίας, στο πλαίσιο ευρύτερων συμφωνιών του με ελληνικούς και ιταλικούς φορείς.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Ινστιτούτου, το μνημόνιο προέβλεπε την ανάπτυξη κοινών δράσεων για την προώθηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, θερινές δραστηριότητες και ανταλλαγή καλών πρακτικών, με ιδιαίτερη έμφαση στην επικοινωνία και τη γνωριμία νέων από την Ελλάδα και την Ιταλία.
Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ξεχωριστή σημασία για τη Νότια Κυνουρία, καθώς δείχνει ότι η περιοχή έχει ήδη βρεθεί μέσα στο δίκτυο διεθνών συνεργασιών που αναπτύσσει το Ινστιτούτο.
Από την Επανάσταση του 1821 στη σύγχρονη πολιτιστική συνεργασία
Μεγάλο μέρος των πρωτοβουλιών του Ινστιτούτου έχει ιστορικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα.
Το 2021, με τη συμπλήρωση 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, οργανώθηκαν και υποστηρίχθηκαν ημερίδες, διαδικτυακά σεμινάρια και εκπαιδευτικές δράσεις για το 1821, αλλά και για τον ρόλο των Ιταλών φιλελλήνων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις ιστορικές σχέσεις Ελλάδας και Ιταλίας και στις ομοιότητες ανάμεσα στην Ελληνική Επανάσταση και το ιταλικό Risorgimento. Στο ίδιο πλαίσιο υπήρξαν συνεργασίες με σχολεία και πανεπιστήμια, καθώς και συμμετοχή σε διεθνείς επιστημονικές συναντήσεις.
Το Ινστιτούτο συμμετείχε επίσης σε συνέδρια για την ελληνική κοινότητα του Λιβόρνο και τον ιταλικό φιλελληνισμό, ενώ έχει υποστηρίξει παρουσιάσεις βιβλίων γύρω από την ελληνική ιστορία, τη δημοκρατία και την ελληνική γλώσσα.
Η Μικρασιατική Καταστροφή και η ιστορική μνήμη
Ένας ακόμη σημαντικός άξονας είναι η ανάδειξη της ιστορικής μνήμης.
Το 2021 στο Μπάρι παρουσιάστηκε έκθεση με αρχειακό υλικό γύρω από τους ξεριζωμούς στη Μικρά Ασία μέσα από τη ματιά Ιταλών της Σμύρνης, ενώ το 2022, με τη συμπλήρωση 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, πραγματοποιήθηκαν δράσεις τόσο στην Αθήνα όσο και στο Μιλάνο.
Στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας παρουσιάστηκαν μαρτυρίες του ιταλικού Τύπου της εποχής, ενώ αργότερα στο Μιλάνο πραγματοποιήθηκε ημερίδα αφιερωμένη στην επέτειο, με τη συμμετοχή θεσμικών φορέων από την Ελλάδα και την Ιταλία.
Τον Φεβρουάριο του 2024, η ιστορική μνήμη συνδέθηκε και με τον ελληνοαρμενικό διάλογο μέσα από την παρουσίαση στο Μιλάνο του έργου του Ηλία Βενέζη «Το Νούμερο 31328», σε συνεργασία με την αρμενική κοινότητα.
Πολιτισμός μέσα από μουσική, θέατρο, κινηματογράφο και εικαστικά
Η δράση του Ινστιτούτου δεν περιορίζεται στις ιστορικές και ακαδημαϊκές πρωτοβουλίες.
Στα χρόνια λειτουργίας του έχει στηρίξει θεατρικές παραγωγές, ελληνικές ταινίες σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ, συναυλίες, παρουσιάσεις βιβλίων και εικαστικές εκθέσεις.
Στο Nuovo Cinema Europa της Γένοβας υποστηρίχθηκαν ελληνικές κινηματογραφικές συμμετοχές, ενώ το 2024 το Ινστιτούτο συμμετείχε στη στήριξη της ελληνικής παρουσίας στο Catania Film Festival, όπου ειδική ενότητα ήταν αφιερωμένη στον ελληνικό κινηματογράφο.
Το 2025 στήριξε επίσης το International Festival Workshop Music Diaries στην Πιστόια της Ιταλίας, μία διοργάνωση γύρω από τη σύγχρονη μουσική δημιουργία, με καλλιτεχνική διευθύντρια την Ερατώ Αλακιοζίδου.
Η «Centauromachia» και η συνεργασία με ιταλικούς θεσμούς
Ξεχωριστή θέση έχει η συμμετοχή του Istituto Ellenico di Cultura στο project «Centauromachia», που αναπτύχθηκε με πρωτοβουλία φορέων του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών και Πολιτιστικής Διπλωματίας.
Τον Μάρτιο του 2024 στην Αθήνα, ο Νίκος Φράγκος πραγματοποίησε παρουσίαση για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 στο πλαίσιο του προγράμματος, ενώ τον Μάιο του ίδιου έτους το Ινστιτούτο συμμετείχε στην έκθεση «Tra Umanità e Mito – Ανάμεσα στην Ανθρωπότητα και τον Μύθο» της Alexandra Kapogianni-Beth στη Νάπολη. Στο ευρύτερο project συμμετείχαν η Ιταλική Σχολή Αθηνών, φορείς πολιτιστικής διπλωματίας του ιταλικού Υπουργείου Εξωτερικών και άλλοι πολιτιστικοί οργανισμοί.
TACIS: από τη θεωρία στην πραγματική συνεργασία μεταξύ κοινοτήτων
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρωπαϊκής διάστασης του Ινστιτούτου είναι το πρόγραμμα TACIS – Together for Active, Cultivated and Inclusive Societies, συγχρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πρώτη φάση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2024 στο Bodio Lomnago της Ιταλίας και η δεύτερη τον Μάιο του 2025 στο Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης.
Στόχος ήταν η συνεργασία τοπικών κοινωνιών γύρω από ζητήματα όπως η κοινωνική συνοχή, η αλληλεγγύη, η ισότητα των φύλων, η ενεργός συμμετοχή των πολιτών και η αντιμετώπιση των διακρίσεων. Μέσα από την πορεία του προγράμματος αναπτύχθηκαν οι σχέσεις του Bodio Lomnago με το Ωραιόκαστρο, οδηγώντας και σε επίσημη διαδικασία αδελφοποίησης των δύο δήμων.
Πρόκειται ίσως για ένα από τα καλύτερα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο το Ινστιτούτο αντιλαμβάνεται την πολιτιστική διπλωματία: όχι μόνο μέσα από μεγάλες εκθέσεις ή συνέδρια, αλλά και μέσα από άμεσες σχέσεις μεταξύ τοπικών κοινωνιών.
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων και η Milano Cortina 2026
Μία από τις σημαντικότερες δράσεις της τελευταίας περιόδου ήταν αναμφίβολα η παρουσίαση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων στην Ιταλία.
Η έκθεση είχε παρουσιαστεί αρχικά στο Βαρέζε και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο Μιλάνο, όπου από τις 2 Φεβρουαρίου έως τις 16 Μαρτίου 2026 εντάχθηκε στο επίσημο πρόγραμμα της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας Milano Cortina 2026.
Η επιλογή μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων, ένα από τα εντυπωσιακότερα δείγματα της αρχαίας ελληνικής επιστήμης και τεχνολογίας, περιλαμβάνει μεταξύ των λειτουργιών του υπολογισμούς που συνδέονται και με τους κύκλους των αρχαίων αγώνων. Έτσι δημιουργήθηκε ένας ιδιαίτερος συμβολικός σύνδεσμος ανάμεσα στην αρχαία Ελλάδα και τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του 2026.
Η έκθεση δεν έμεινε εκεί. Τον Μάιο του 2026 επέστρεψε στο Μιλάνο, αυτή τη φορά στο Fondazione Istituto dei Ciechi, μέσα από συνεργασία του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της Ελληνικής Πρεσβείας και του Istituto Ellenico di Cultura. Η δράση επιχείρησε να αναδείξει τη σχέση της Ελλάδας με την επιστήμη, την τεχνολογία και την καινοτομία, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη βαρύτητα στην προσβασιμότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο διοργανώθηκε και μια ιδιαίτερη γαστρονομική εμπειρία, ένα «δείπνο στο σκοτάδι», όπου ελληνικά προϊόντα και γεύσεις παρουσιάστηκαν στους συμμετέχοντες χωρίς τη χρήση της όρασης, συνδέοντας τον πολιτισμό με την κοινωνική ένταξη και την αισθητηριακή εμπειρία.
Νέα έδρα στο Μιλάνο
Το 2026 αποτέλεσε και χρονιά οργανωτικής ενίσχυσης για τον φορέα.
Στις 18 Φεβρουαρίου πραγματοποιήθηκαν στο Μιλάνο τα εγκαίνια της έδρας του Ινστιτούτου, παρουσία εκπροσώπων της Ελληνικής Πρεσβείας, της ελληνορθόδοξης κοινότητας και ιταλικών θεσμικών και κοινωνικών φορέων.
Κατά τη διάρκεια της ίδιας συνάντησης υπογράφηκε επιστολή πρόθεσης και φιλίας μεταξύ του Istituto Ellenico di Cultura και της Consulta Femminile di Milano, ενισχύοντας περαιτέρω το δίκτυο συνεργασιών του φορέα.
Από την Ιταλία μέχρι την ελληνική ομογένεια στις ΗΠΑ
Η δραστηριότητα του Νίκου Φράγκου δεν περιορίζεται στην Ιταλία.
Τον Νοέμβριο του 2025 συμμετείχε στο 76ο Εθνικό Συνέδριο της Παναρκαδικής Ομοσπονδίας Αμερικής στο Σικάγο, ενώ επισκέφθηκε και το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στην πόλη μαζί με εκπροσώπους της Αρκαδίας και της Παναρκαδικής Ομοσπονδίας.
Η παρουσία αυτή έχει ιδιαίτερη αξία και για την Αρκαδία, καθώς φέρνει το Ινστιτούτο σε επαφή με ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα οργανωμένα δίκτυα της αρκαδικής ομογένειας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ένα δίκτυο που μεγαλώνει
Σε λιγότερο από μία δεκαετία, το Istituto Ellenico di Cultura έχει περάσει από τις πρώτες του ημερίδες στο Μιλάνο σε ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασιών με σχολεία, πανεπιστήμια, δήμους, πολιτιστικούς φορείς, ελληνικές κοινότητες, ευρωπαϊκά προγράμματα και θεσμούς.
Από την ελληνική γλώσσα και το 1821, μέχρι τη Μικρασιατική Μνήμη, τον σύγχρονο κινηματογράφο, τη μουσική, την τέχνη και τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, το κοινό στοιχείο παραμένει η προσπάθεια να παρουσιαστεί η Ελλάδα ως μια χώρα με πολιτιστική συνέχεια αλλά και σύγχρονη δημιουργική παρουσία.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της πορείας του Ινστιτούτου υπό την προεδρία του Νίκου Φράγκου: ότι επιχειρεί να μεταφέρει τον ελληνικό πολιτισμό έξω από τα στενά όρια μιας επετειακής ή τουριστικής προβολής και να τον εντάξει στον διάλογο για την εκπαίδευση, την επιστήμη, την Ευρώπη, την κοινωνική συνοχή και τη συνεργασία μεταξύ λαών.
Για τη Νότια Κυνουρία, μάλιστα, το ενδιαφέρον είναι ακόμη μεγαλύτερο. Το μνημόνιο συνεργασίας που υπάρχει από το 2020 αποτελεί μια ήδη θεμελιωμένη γέφυρα με το Ινστιτούτο και αφήνει ανοιχτό ένα πεδίο για νέες εκπαιδευτικές και πολιτιστικές συνέργειες ανάμεσα στην περιοχή μας, την Ιταλία και το ευρύτερο διεθνές δίκτυο που έχει δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια.