Οκτώ άνδρες και τρεις γυναίκες εκτελέστηκαν από τις κατοχικές δυνάμεις και τους συνεργάτες τους. Τα γεγονότα του Ιουλίου 1944 αποτελούν μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας του Λεωνιδίου.
Η ιστορία της Νότιας Κυνουρίας κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής περιλαμβάνει γεγονότα που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στην τοπική κοινωνία.
Ένα από τα πλέον τραγικά καταγράφηκε στις 6 Ιουλίου 1944.
Εκείνη την ημέρα, έντεκα άνθρωποι οδηγήθηκαν σε εκτέλεση από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής και τους συνεργάτες τους, σε περιοχή πάνω από το σημερινό Λύκειο Λεωνιδίου.
Ήταν οκτώ άνδρες και τρεις γυναίκες.
Η εκτέλεσή τους πραγματοποιήθηκε κατά την τρίτη και τελευταία γερμανική επιδρομή στο Λεωνίδιο, λίγο πριν από την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων από την περιοχή.
Το Λεωνίδιο στα χρόνια της Κατοχής
Μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, η Νότια Κυνουρία βρέθηκε υπό κατοχικό έλεγχο.
Από τον Μάιο του 1941 εγκαταστάθηκαν στο Λεωνίδιο ιταλικές δυνάμεις, ενώ σταδιακά αναπτύχθηκε αντιστασιακή δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή.
Η δημιουργία αντιστασιακών οργανώσεων και η δραστηριοποίηση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ επηρέασαν καθοριστικά τις εξελίξεις.
Το Λεωνίδιο, ο Τυρός, τα Μέλανα, η Βασκίνα, ο Άγιος Βασίλειος και άλλα χωριά βρέθηκαν στο επίκεντρο στρατιωτικών επιχειρήσεων, συλλήψεων και διώξεων.
Κατά τη διάρκεια του 1944 καταγράφηκαν διαδοχικές επιδρομές γερμανικών δυνάμεων και συνεργαζόμενων ένοπλων τμημάτων.
Οι συλλήψεις του Ιουλίου 1944
Στις αρχές Ιουλίου, γερμανική στρατιωτική φάλαγγα κινήθηκε στην περιοχή πραγματοποιώντας συλλήψεις.
Σύμφωνα με ιστορική καταγραφή που δημοσιεύθηκε το 2011, κάτοικοι συνελήφθησαν από τα Μέλανα, τον Τυρό, τα Σαπουνακαίικα, τη Βασκίνα και το Λεωνίδιο.
Αρκετοί οδηγήθηκαν δεμένοι στο Λεωνίδιο και κρατήθηκαν στο Δημοτικό Σχολείο.
Ακολούθησε η μεταφορά ομήρων προς άλλες περιοχές.
Η ίδια καταγραφή αναφέρει ότι πολλοί από τους συλληφθέντες οδηγήθηκαν σε καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία και την Αυστρία.
Ορισμένοι δεν επέστρεψαν ποτέ στην πατρίδα τους.
Η εκτέλεση της 6ης Ιουλίου
Το αποκορύφωμα της επιδρομής σημειώθηκε στις 6 Ιουλίου 1944.
Οι κατοχικές δυνάμεις επέλεξαν έντεκα κρατουμένους και τους οδήγησαν στον τόπο εκτέλεσης.
Η ιστορική καταγραφή αναφέρει ότι ανάμεσα στους εκτελεσθέντες βρίσκονταν:
- Ο Θωμάς Σαραντάκος και η Αλεξάνδρα Σαραντάκου, από τη Σκάλα Λακωνίας.
- Η Παναγιώτα (Πίτσα) Κουβούση, από τον Άγιο Βασίλειο.
- Ο Αθανάσιος Δημητρίου Πέτρου, από την Καστάνιτσα.
- Ο Ιωάννης Μπρούσαλης, από το Παρθένι Αρκαδίας.
- Ο Μιχάλης Σπανός, από τον Άγιο Δημήτριο Ζάρακα.
- Ο Νικόλαος Παναγιώτη Χαραμής, από τα Νόμια Μονεμβασίας.
- Ο Ηλίας Θεοδώρου Νταβέλος, από τα Βέρβενα.
Στην ίδια πηγή επισημαίνεται ότι δεν είχαν ταυτοποιηθεί τα ονόματα τριών ακόμη θυμάτων, δύο ανδρών και μίας γυναίκας.
Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό ζήτημα ιστορικής έρευνας, καθώς η πλήρης καταγραφή των θυμάτων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διατήρησης της μνήμης.
Οι εκτελέσεις των προηγούμενων ημερών
Η τραγωδία της 6ης Ιουλίου δεν ήταν το μοναδικό γεγονός εκείνων των ημερών.
Στις 5 Ιουλίου 1944, σύμφωνα με την ίδια ιστορική πηγή, εκτελέστηκαν στο Λεωνίδιο ο Χρήστος Λάμπρου, με καταγωγή από τη Λίμνη Ευβοίας, και ο Νίκος Βαλτζής, από το Κρανίδι.
Ο δεύτερος είχε συμμετάσχει στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο και είχε υποστεί σοβαρές σωματικές βλάβες από κρυοπαγήματα.
Οι καταγραφές αυτές αποτυπώνουν το εύρος των διώξεων και της βίας που εκδηλώθηκε στην περιοχή κατά τις τελευταίες φάσεις της Κατοχής.
Μια ιστορία που αφορά ολόκληρη τη Νότια Κυνουρία
Οι έντεκα εκτελεσθέντες δεν κατάγονταν όλοι από το Λεωνίδιο.
Προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές της Πελοποννήσου, γεγονός που αναδεικνύει τη διασύνδεση των αντιστασιακών οργανώσεων και των τοπικών κοινωνιών.
Η εκτέλεσή τους αποτελεί μέρος της ιστορίας όχι μόνο του Λεωνιδίου, αλλά και της ευρύτερης Πελοποννήσου.
Ο τόπος στον οποίο χάθηκαν οι ζωές τους παραμένει σημείο αναφοράς για την ιστορική μνήμη της πόλης.
Η υποχρέωση της μνήμης
Οκτώ δεκαετίες και πλέον μετά, τα γεγονότα του Ιουλίου 1944 εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της ιστορικής ταυτότητας του τόπου.
Η καταγραφή των γεγονότων, η αναζήτηση των ονομάτων όλων των θυμάτων και η διατήρηση των ιστορικών μαρτυριών είναι απαραίτητες για τις επόμενες γενιές.
Η 28η Οκτωβρίου αποτελεί μια ευκαιρία να θυμηθούμε όχι μόνο τους στρατιώτες που πολέμησαν στο αλβανικό μέτωπο, αλλά και τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Στις 6 Ιουλίου 1944, έντεκα άνθρωποι εκτελέστηκαν στο Λεωνίδιο. Η διατήρηση της μνήμης τους είναι μια διαρκής υποχρέωση απέναντι στην ιστορία του τόπου μας.
