🕒 11:59
Η Μάχη του Λεωνιδίου διεξήχθη στις 21 Ιανουαρίου 1949, στο πλαίσιο των συγκρούσεων του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Στην περιοχή του Λεωνιδίου σημειώθηκαν σφοδρές μάχες μεταξύ δυνάμεων του Εθνικού Στρατού και μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ), σε μια περίοδο που ο πόλεμος βρισκόταν στην τελική και πιο αιματηρή του φάση.
Η σύγκρουση υπήρξε ιδιαίτερα σκληρή, με νεκρούς και τραυματίες, ενώ το Λεωνίδιο και τα γύρω χωριά επηρεάστηκαν άμεσα από τις πολεμικές επιχειρήσεις. Η μάχη άφησε βαθύ αποτύπωμα στην τοπική κοινωνία, καθώς πολλοί κάτοικοι βίωσαν απώλειες, φόβο και καταστροφές.
Σήμερα, η επέτειος της μάχης αποτελεί αφορμή για τιμή και μνήμη των πεσόντων, αλλά και για στοχασμό γύρω από τις τραγικές συνέπειες του εμφυλίου διχασμού, που σημάδεψε τη νεότερη ελληνική ιστορία.
Βίντεο Drone : Γιώργος Λάτσης
Το Λεωνίδιο βρίσκεται στο Νοτιοανατολικό άκρο του Νομού Αρκαδίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 60 µ. απέχει από 4 χλµ. από την θάλασσα και εξυπηρετείται από το λιμάνι της Πλάκας. Έχει 3.230 κατοίκους. Στη Βόρεια πλευρά του εκτείνεται η συνέχεια του ορεινού όγκου του Πάρνωνα με εκατοντάδες μέτρα απροσπέλαστης βραχώδους έκτασης, εντός της οποίας είναι κτισμένο το Λεωνίδιο. Από τη Βορειοδυτική πλευρά συνέχεια της χαράδρας είναι είσοδος όπου εκεί δεσπόζει ο παλιός ανεμόμυλος του Μανωλάκη. Ο ανεμόμυλος του Μανωλάκη προστατεύεται από συρματοπλέγματα και ναρκοπέδιο καθώς και από μεγάλο μαντρότοιχο και χαράκωμα, που είναι αδύνατο να προσβληθεί, παρά µόνο από την είσοδο του, που βρίσκεται στην εσωτερική πλευρά προς την πόλη. Η εκπόρθηση όμως του στρογγυλού αυτού φρουρίου, που οι τοίχοι του έχουν πλάτος ένα μέτρο, αποτελεί προαπαιτούμενο για την επιτυχία της επιχείρησης. Η πρόσβαση στην πόλη οδικώς γίνεται µόνο από το δρόμο που οδηγεί στην κωμόπολη από την Ανατολική πλευρά .Η πόλη είναι αποκομμένη από άλλες Κυβερνητικές βάσεις αλλά η προσέγγιση της είναι δύσκολη.
Στην είσοδο υπάρχει , αφού από εκεί µε τα θεριστικά πυρά των πολυβόλων ελέγχεται σε μεγάλη έκταση όχι µόνο η είσοδος αλλά και η έξοδος και η αποχώρηση όσων επιχειρήσουν να µπουν στο Λεωνίδιο.
Ελληνικές Δυνάμεις
Την εποχή του εμφυλίου πολέμου η Α.Σ.Δ.Π. (Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκηση Πελοποννήσου) του Ελληνικού Στρατού εγκατέστησε στο Λεωνίδιο µία προκεχωρηµένη βάση και την επάνδρωσε με 350 στρατιώτες, χωροφύλακες και Μ.Α.Υ οι οποίοι ήσαν επιστρατευμένοι πολίτες. Με τη βοήθεια που παρείχαν οι κάτοικοι της κωμόπολης Λεωνιδίου περιμετρικά κατασκεύασαν αρκετό φυλάκια σε στρατηγικά σημεία, τοποθετώντας πολυβόλα και διαμετρήματος όλμους , µε αποτέλεσμα να καθιστούν δυσχερή την προσβολή και ενδεχομένη επίθεση των ανταρτών του Δ.Σ.Ε.
Χωροφύλακες στον μύλο Μανωλάκη πριν την επίθεση των ανταρτών.
Στην είσοδο του Λεωνιδίου απο την κατεύθυνση από Κοσμά, Παλιοχώρι και Άγιο Βασίλειο, δεσπόζει ο ανεμόμυλος του Μανωλάκη ως φυσικό και απόρθητο φρούριο. Εκεί είχε εγκατασταθεί µια μικτή διμοιρία από στρατιώτες, M.A.Υ. και χωροφύλακες Επικεφαλής του αποσπάσματος ήταν ο ανθυπολοχαγός Γιάννης Λουµπαρδιάς από το Περιθώρι Τρίπολης. Στην παραλία στην Πλάκα λιμενιζόταν και περιπολούσε την ανατολική ακτή της Πελοπονήσου το αντιτορπιλικό Πολεμιστής του Πολεμικού Ναυτικού με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Πετρ. Σπυρομήλιο.
Επίσης το Λεωνίδιο βρισκόταν μέσα στην ακτίνα δράσης αεροπλάνων απο το αεροδρόμιο Τρίπολης.
Ο ανεμόμυλος Μανωλάκη σήμερα
Αντάρτες (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος)
Αντισυνταγματάρχης ΔΣΕ Θεοδ.Γ.Πρεκεζές
Ο σκοπός της επίθεσης ήταν να λεηλατήσουν τρόφιμα και πυρομαχικά ώστε να αναπληρώσουν την απώλεια 120 τόνων πολεμικού υλικού που χάθηκαν μετά τη βύθιση πλοιου στον όρμο Φωκιανού στις 23 Σεπ 1948.
Ο διοικητής της 55 ταξιαρχίας Θόδωρος Γ. Πρεκεζές μαζί µε τους επιτελείς του και τους Αξιωματικούς σχεδίασε και απεφασίσε το κτύπημα. Ορίστηκε η 20η Ιανουαρίου και ώρα 1:00 μετά τα μεσάνυχτα και εδόθη εντολή στα Τμήματα να προχωρήσουν στην ενέργεια. Ο αιφνιδιασμός όμως απέτυχε διότι οι αμυνόμενοι είχαν τις πληροφορίες τους για την επικείμενη επίθεση και περίμεναν άγρυπνοι.
Ταγματάρχης ΔΣΕ Αλεξ.Τσουκόπουλος
Έναρξη της επιχείρησης
Στις 19 Ιανουαρίου τα Τμήματα της 55 Ταξιαρχίας άρχισαν να κινούνται προς Λεωνίδιο μέσα στο χιόνι. Από τον Άγιο Βασίλη περνάει το τάγμα Τσουκόπουλου, ενώ η υπόλοιπη ταξιαρχία κατευθύνεται προς το Πλατανάκι και Παλιοχώρι. Το τάγμα Τσουκόπουλου διανυκτερεύει στα τσοπανοκάλυβα της Βασκίνας. Ξημερώνοντας λαμβάνουν διαταγή να παραμείνουν εκεί ακίνητοι.
Στη διάρκεια της ημέρας μοιράστηκαν πυρομαχικά και διατάχθηκαν να καθαρίσουν τα όπλα. Τα πράγματα ξεκαθαρίζουν τις βραδινές ώρες. Θα χτυπηθεί η εχθρική βάση στο Λεωνίδιο, που απέχει από εκεί μιάμιση ώρα δρόμο.Αν καταληφθεί η περιφερειακή αυτή κυβερνητική βάση µε τις πλούσιες αποθήκες σε πολεμικό υλικό, μπορεί να ανακουφίσει σημαντικά την ταξιαρχία από το εφιαλτικό κι άλυτο πρόβλημα του εφοδιασμού σε πυρομαχικά κι άλλο απαραίτητο υλικό και να δώσει άλλη προοπτική ανατρέποντας το σχέδια του Στρατού για διάλυση της κομμουνιστικής παρουσίας στην Πελοπόννησο.
Το φεγγάρι της νύχτας 20 προς 21 του Γενάρη βοηθάει τους αντάρτες να µην τσακιστούν στα βράχια και στις σάρες στην απότομη κατάβαση μέσα στα χιόνια και µε τη βοήθεια οδηγών, που γνωρίζουν την περιοχή, κινούνται προς το Λεωνίδιο.
Η προσβολή του ανεμόμυλου έχει ανατεθεί σε µια επίλεκτη ομάδα ανταρτών που έχει ενισχυθεί µε μπαζούκας. Αποτελείται από τους υπολοχαγούς Γ. Kατσιμαντή από Στεφανιά και Χρ. Αγλαµίση από Κοσμά (Αρκαδίας), τους ανθυπολοχαγούς Σωτ. Κωστιάνη από Γκοριτσά, Τάκη Σταυρόπουλο από Σκάλα και Χρ. Καστάνη από Λιαντίνα και τους ομαδάρχες Γιαν. Παπαδόπουλο από Γκοριτσά, Σπ. Φερίζη από Ζαραφώνα, Μαν. Δρίβα από Κουπιά, Γιωρ. Κουτσοβασίλη από Ζούπαινα, Τάκη Χρηστάκο από Κροκεές, Δηµ. Κώνστα από Άρνα, και Νικ. Γιαννακόπουλο.
Το τάγμα του Αλέκου Τσουκόπουλου κατεβαίνει πιο αριστερά, στην περιοχή κοντά στη θάλασσα βορειότερα του Λεωvιδίoυ και στα χωριό Μέλανα τοποθετεί το λόχο Μπελά, που πιάνει στην παραλία κάποια χαρακώματα, κληρονομιά της ιταλικής Κατοχής, και στήνει ένα πολυβόλο στο καμπαναριό μιας εκκλησίας.
Κοντύτερα προς το Λεωνίδιο και προς την πλαγιά της κοιλάδας, τοποθετούνται οι λόχοι Κουτρουλάκη και Σκάγκου, ενώ έχει προσαρτηθεί στο τάγμα κι ο λόχος μηχανημάτων του Γκουβάτσου. Οι δυνάμεις αυτές καλύπτουν έτσι την επιχείρηση από τις βόρειες κι ανατολικές προσβάσεις κοντά στην παραλία.
Παράλληλα το αρχηγείο του Πάρνωνα µε το Γιώργη Ατζακλή κατηφορίζει δεξιά στα νότα του Λεωνιδίου, πιάνοντας την περιοχή στο χωριό Πούλιθρα, για να καλύψει σαν πλαγιοφυλακή πιθανή απόβαση εχθρικών δυνάμεων από εκεί, ενώ πιο κοντά στο Λεωνίδιο ο λόχος του Παν. Σουγλάκου πιάνει θέσεις προς το λιμάνι της Πλάκας. Ενώ ο Πρεκεζές από το σημείο που διηύθυνε την επίθεση είχε κρατήσει μαζί του τρεις λόχους για ασφάλεια και εφεδρεία.
Ιστορικό μάχης
Η ομάδα κρούσης πλησιάζοντας τον ανεμόμυλο αμέσως αντιμετωπίζει τα πυρά από τους επαγρυπνoύντες υπερασπιστές του. Έτσι ενώ το σχέδιο προέβλεπε ότι τα άλλα αντάρτικα τμήματα -οι λόχοι από τα τάγματα Βρεττάκου και Μπουραζάνη- που έχουν στο μεταξύ πλησιάσει στην πόλη πρέπει να περιμένουν την εξουδετέρωση του ανεμόμυλου, για να εισορμήσουν μέσα στον οικισμό µε ασφάλεια, η ομάδα κρούσης κατορθώνει να πλησιάσει στα 50 μέτρα το στόχο της.
Καθηλώνεται όμως από τα καταιγιστικά πυρά του φρουρίου, αδυνατώντας έτσι να χρησιμοποιήσει άνετα και να σκοπεύσει µε τα δύο μπαζούκας το χοντρό αρματωμένο από πέτρα τοίχο. Κάποτε όμως τα καταφέρνουν και αρχίζουν να βάλλουν βλήματα προς τον ανεμόμυλο χωρίς όμως να γκρεμίζουν τους ατράνταχτους τοίχους του. Οι αντάρτες καλούν τη φρουρά του οχυρού να παραδοθεί χωρίς αποτέλεσμα.
Από τη θάλασσα δύο πολεμικά πλοία του Βασιλικού Πολεμικού ναυτικού βάλλουν στις περιοχές που έχουν πιάσει ο Tσουκόπουλος κι ο Ατζακλής.
Ανθ/γος ΕΣ Γιαν.Λουμπαρδιάς
Ο διοικητής της φρουράς του μύλου Ανθυπολοχαγός Γιάννης Λουµπαρδιάς, επωφελούμενος το σκοτάδι προσπαθεί να ανιχνεύσει τον έξω χώρο σκοτώνεται από ριπή αυτόματου όπλου.
Βλέποντας τις δυσκολίες ο Πρεκεζές δίνει σύνθημα με φωτοβολίδα για σύμπτυξη και αποχώρηση των ανταρτών που πρέπει να εγκαταλείψουν το χώρο της σύγκρουσης διότι είχε υπερβεί ο ωφέλιμος χρόνος της μάχης. Εν τω μεταξύ κάποιοι αντάρτες είχαν καταφέρει να εισέλθουν στα περίχωρα του Λεωνιδίου ενημερώνουν µε σύνδεσμο τον Πρεκεζέ για τη θέση τους, αλλά ήταν πλέον αργά και η έκβαση της μάχης είχε κριθεί.
Η μάχη τελείωσε με μηδενική πρακτική αξία για την 55η Ταξιαρχία του Δ.Σ.Ε
Απώλειες
Ελληνκός στρατός και έλληνες πολίτες
1) Ανθυπολοχαγός, Γιάννης Λουµπαρδιάς,
2) Eπιλoχίας, Γιάννης Καντζίκης,
3) Στρατιώτης, Κώστας Κονδύλης,
4) Στρατιώτης, Κώστας Καραδηµητρίου,
5) Στρατιώτης, Κώστας Λιβάνιος,
6) Στρατιώτης,Μανώλης Καραμπίνης
7) Μ.Α.Υ, Δηµήτριος Βλάχος,
8) Πολίτης, Ματίνα Καλατζή,
9) Πολίτης, Nίκος Σαρρής,
10) Πολίτης, Αντιγόνη Τρίκουλη.
Οι εν λόγω πολίτες ήταν κάτοικοι Λεωνιδίου.
Οι απώλειες των ανταρτών στην επίθεση αυτή ήταν περίπου 8 αντάρτες νεκροί:
1) Οπλοπ/βολητής Νίκος Καρκαµπάσης από Παλαιοπαναγιά Σπάρτης,
2) Αντάρτισσα, Διαμάντω Μαντζαβράκου από Αγιοργείτικα Τρίπολης,
3) Αντάρτης, Σωτήρης Δολιανίτης (17 ετών).
Τα ονόματα των υπολοίπων δεν κατέστη δυνατόν να βρεθούν.