🕒 21:42
Έρευνα: Συντακτική Ομάδα Leonidio24
Μια οικολογική καταστροφή τεραστίων διαστάσεων συντελείται μπροστά στα μάτια μας, σιωπηλά και αμείλικτα. Τα ελατοδάση της Ελλάδας, από τον Πάρνωνα και τον Ταΰγετο, μέχρι το Μαίναλο, τη Ζήρεια, τον Χελμό, τον Παρνασσό και τα Βαρδούσια, νοσούν βαρύτατα. Εκατοντάδες χιλιάδες έλατα, δέντρα-σύμβολα της ελληνικής ορεινής φύσης, ξεραίνονται όρθια, βουβά, χωρίς κανείς να παρεμβαίνει ουσιαστικά. Η ερευνητική αποστολή του Leonidio24 κατέγραψε εικόνες εγκατάλειψης και μαρασμού σε δάση που κάποτε έσφυζαν από ζωή.
Πρόκειται για φαινόμενο που βρίσκεται σε έξαρση τα τελευταία χρόνια και τείνει να λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Δεν πρόκειται για μεμονωμένες ξηράνσεις ή εποχικές απώλειες, αλλά για μαζική κατάρρευση ολόκληρων ελατοδασών. Τα δέντρα στέκονται ακόμη όρθια, αλλά έχουν χάσει τη ζωτικότητά τους. Οι βελόνες μαραίνονται, τα κλαδιά ξεραίνονται εκ των έσω και τελικά το δάσος πεθαίνει, χωρίς κανείς να το φροντίσει.
Η εύκολη απάντηση σε κάθε ερώτηση είναι η “κλιματική αλλαγή”. Και πράγματι, η κλιματική κρίση αποτελεί καταλυτικό παράγοντα: η αύξηση της θερμοκρασίας, η παρατεταμένη ξηρασία, η μείωση των χιονοπτώσεων και η διαταραχή του υδρολογικού κύκλου δημιουργούν ακραίες πιέσεις στα οικοσυστήματα. Τα έλατα, ένα είδος που απαιτεί υγρασία στο έδαφος και σταθερές συνθήκες ψύχους, δεν καταφέρνουν πλέον να ανταποκριθούν στις νέες βιοκλιματικές συνθήκες. Στα 1.200, 1.500 και 1.800 μέτρα, εκεί που κάποτε δέσποζαν σκιερά, ζωντανά ελατοδάση, σήμερα βλέπει κανείς ξερά δέντρα, σαν φαντάσματα της άλλοτε πυκνής βλάστησης.
Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή δεν είναι η μοναδική αιτία. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι η παρατεταμένη καταπόνηση των δέντρων τα καθιστά πιο ευάλωτα σε δευτερογενείς απειλές: μύκητες, έντομα και παθογόνους μικροοργανισμούς που εκμεταλλεύονται την εξασθένηση του οικοσυστήματος για να εξαπλωθούν. Έτσι, τα δέντρα που ήδη δυσκολεύονται να επιβιώσουν λόγω ξηρασίας, χάνουν και τους φυσικούς αμυντικούς τους μηχανισμούς.
Η ομάδα του Leonidio24, μέσα από επιτόπιες καταγραφές και συνεντεύξεις με δασολόγους, ορειβάτες και κατοίκους ορεινών περιοχών, διαπίστωσε πως το φαινόμενο έχει επεκταθεί σε ανησυχητικό βαθμό. Στον Πάρνωνα, σε υψόμετρα άνω των 1.400 μέτρων, εκτεταμένα τμήματα του δάσους παρουσιάζουν εικόνα κατάρρευσης. Στη Ζήρεια, η κατάσταση είναι ακόμη πιο δραματική: νεκρές κορυφές, απογυμνωμένα κλαδιά, έδαφος που θυμίζει εγκατάλειψη. Στο Μαίναλο, πολλές από τις δημοφιλείς ορειβατικές διαδρομές διασχίζουν πλέον δάση φανερά εξασθενημένα. Η εικόνα είναι κοινή: τα έλατα στέκονται, αλλά είναι νεκρά.
Η ανυπαρξία οργανωμένης αντίδρασης είναι ίσως το πιο σοκαριστικό στοιχείο. Καμία οργανωμένη επιτήρηση, καμία ενημέρωση του κοινού, καμία εθνική στρατηγική για τη διάσωση των ελατοδασών. Μπροστά σε μια οικολογική κρίση που πλήττει άμεσα τη βιοποικιλότητα, την πυροπροστασία, την υδροφορία και τον τουρισμό των ορεινών περιοχών, η Πολιτεία τηρεί στάση απλής παρακολούθησης.
Και όμως, λύσεις υπάρχουν. Στην Ιταλία και την Ελβετία, εφαρμόζονται ήδη πολιτικές ενεργού διαχείρισης των ορεινών δασών, με προγράμματα επιτήρησης, αναδάσωσης, βιολογικού ελέγχου παθογόνων και διατήρησης της υγρασίας στο έδαφος. Στην Ελλάδα, τέτοιες πολιτικές είτε δεν εφαρμόζονται είτε παραμένουν στα χαρτιά. Αντί γι’ αυτό, παρατηρείται ενίσχυση της ρητορικής γύρω από τις «ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» και την εγκατάσταση ανεμογεννητριών ακόμα και μέσα σε περιοχές Natura — λες και η καταστροφή των δασών είναι προαπαιτούμενο της “πράσινης ανάπτυξης”.
Η ευθύνη είναι συλλογική, αλλά πρωτίστως πολιτική. Οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να κινητοποιηθούν, αλλά χωρίς θεσμική υποστήριξη, χωρίς επιστημονική καθοδήγηση και χωρίς πόρους, κάθε προσπάθεια είναι καταδικασμένη να αποτύχει. Η Δασική Υπηρεσία χρειάζεται ενίσχυση σε προσωπικό, εξοπλισμό και αρμοδιότητες. Η επιστημονική κοινότητα ζητά πρόσβαση, χρηματοδότηση και διαφάνεια. Οι πολίτες ζητούν ενημέρωση και δράση.
Δεν υπάρχει πλέον χρόνος για αναμονή ή ευχολόγια. Τα ελατοδάση της χώρας μας δεν είναι μόνο φυσικά καταφύγια. Είναι ζωντανοί οργανισμοί, πυλώνες οικολογικής ισορροπίας και πολιτιστικής ταυτότητας. Η απώλειά τους δεν θα είναι απλώς μια εικόνα θλίψης. Θα είναι μια μη αναστρέψιμη μεταβολή στο φυσικό πρόσωπο της Ελλάδας.
Το αφήγημα της κλιματικής αλλαγής δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για απραξία. Αντιθέτως, είναι το κάλεσμα για επείγουσα, συγκροτημένη και γενναία δράση. Όσο τα έλατα πεθαίνουν όρθια, η δική μας αδράνεια φωνάζει πιο δυνατά από κάθε σιωπή.
Συντακτική Ομάδα Leonidio24
Λεωνίδιο, Σεπτέμβριος 2025