🕒 15:50
Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης εκφράζει τον σοβαρό προβληματισμό της για την σύγχυση που έχει δημιουργηθεί γύρω από το θέμα της τοξικότητας της πικροδάφνης.
Η πρόσφατη εγκύκλιος του ΕΟΔΥ (1) για την τοξικότητα της πικροδάφνης έχει ήδη συζητηθεί ευρέως στο δημόσιο διάλογο με τοποθετήσεις επιστημονικών φορέων και ειδικών επιστημόνων (2) (3).
Για την τοξικότητα της πικροδάφνης
Η τοξικότητα της πικροδάφνης Nerium oleanderείναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα από τον Θεόφραστο και τον Διοσκουρίδη. Σήμερα αποτελεί κοινή γνώση στους επιστημονικούς κύκλους καθώς έχουν περιγραφεί οι ουσίες που περιέχονται στο φυτό και τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από αυτό. Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης θεωρεί καταρχάς σωστό η σχολική κοινότητα και η κοινωνία να είναι ενήμερες για την πικροδάφνη.
Για την επικινδυνότητα (πιθανότητα έκθεσης στον κίνδυνο)
Ωστόσο, η πικροδάφνη έχει προαιώνια παρουσία ως κοινό αυτοφυές φυτό στη χώρα μας, καθώς και ευρύτατη χρήση ως καλλωπιστικό με δισεκατομμύρια φυτά φυτεμένα σε όλες τις χώρες της Μεσογείου και σε περιοχές με μεσογειακό κλίμα (Αυστραλία, Νότια Αφρική, ΗΠΑ). Η παρουσία και εξάπλωσή της δίπλα στον άνθρωπο, σε συνδυασμό με τον επιδημιολογικά ελάχιστο αριθμό περιστατικών, υποδεικνύουν ότι είναι πολύ χαμηλή η πιθανότητα δηλητηρίασης από το φυτό. Αυτό οφείλεται και στο ότι η ακούσια ή εκούσια κατάποση είναι πολύ δύσκολη εξαιτίας του γεγονότος ότι έχει ιδιαίτερα πικρή και απωθητική γεύση.
Θα περιμέναμε να γίνει σαφής διάκριση από τους ειδικούς ανάμεσα στον κινδυνο (υπαρκτή τοξικότητα του φυτού) και στην πιθανότητα να εκτεθεί κάποιος σε αυτόν κίνδυνο (πραγματικά περιστατικά κατ’ έτος), ώστε να μην υπάρχουν παρανοήσεις.
Υπευθυνότητα εντός των σχολικών χώρων
Εντός των σχολικών χώρων, πιστεύουμε ότι θα μπορούσε να γίνει ευθυγράμμιση με τα πρότυπα άλλων χωρών με μεσογειακό κλίμα και με ευρεία παρουσία της πικροδάφνης, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία κ.ά, οι οποίες χρησιμοποιούν οδηγούς ασφαλείας, ενημέρωση και συστάσεις.
Πέραν αυτών, η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, με αίσθημα ευθύνης, και ως φορέας που ασχολείται με την περιβαλλοντική εκπαίδευση από την δεκαετία του 1950, θεωρεί ότι κλειδί πρέπει να είναι η γνώση, με εξοικείωση, εκπαίδευση, εγρήγορση και, εν τέλει, η ανάληψη ευθύνης από ΟΛΟΥΣ (από τους μαθητές μέχρι τους καθηγητές και τους ειδικούς επιστήμονες της Πολιτείας). Οι αφορισμοί, η αποποίηση ευθύνης εκ μέρους του κράτους και η δημιουργία κλίματος φόβου στη σχολική κοινότητα και την κοινωνία δεν μπορούν να βοηθήσουν. Πιστεύουμε ότι στόχος του σχολείου και της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης πρέπει να είναι η δημιουργία φιλομαθών και υπεύθυνων, και όχι φοβικών, πολιτών, σε σχέση με τον εαυτό τους, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.
Σε αυτό το σημείο, αναφέρουμε το προφανές, ότι, πέραν της πικροδάφνης, υπάρχουν κοντά μας δεκάδες είδη άλλων καλλωπιστικών φυτών καθώς και εκατοντάδες είδη ιθαγενών φυτών της ελληνικής χλωρίδας (ενδεικτικά ρετσινολαδιά, υοσκύαμος, μανδραγόρας, πολλά ανθοφόρα, ορισμένα χόρτα) και μυκήτων που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες. Πιστεύουμε ότι η δυνατότητα αναγνώρισης των επικίνδυνων ειδών, και ο γενικός και απαράβατος κανόνας ότι δεν τα δοκιμάζουμε ΠΟΤΕ, είναι τα ζητούμενα, αντί της εκρίζωσής τους και της καλλιέργειας ενός αόριστου φόβου για την φύση.
Για την οριζόντια σύσταση απομάκρυνσης από τους δημόσιους χώρους
Πέρα από τα σχολεία, η οριζόντια σύσταση για απομάκρυνση εκατομμυρίων φυτών πικροδάφνης από τους δημόσιους χώρους (πεζοδρόμια, πλατείες, πάρκα… ίσως και εθνικές οδούς) και αντικατάστασή τους με άλλα είδη φυτών, μας δημιουργεί μεγάλο προβληματισμό. Έχει ήδη γίνει η δημόσια συζήτηση για την αναποτελεσματικότητα και το δυσθεώρητο κόστος του μέτρου, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά και την συνεπαγόμενη απώλεια της εικόνας της ελληνικής φύσης, και του ελληνικού καλοκαιριού. Εκφράζουμε την αντίθεσή μας σε αυτή την πρόταση, και συστήνουμε ψύχραιμη και ρεαλιστική αναθεώρηση της σύστασης.
Η φύση ως “εχθρός”
Ωστόσο, πέραν αυτών, η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης θεωρεί ότι η πρόταση για εκρίζωση εκατομμυρίων πικροδαφνης από τον δημόσιο χώρο αποτελεί έκφραση ενός γενικότερου τρόπου σκέψης που θέτει την κοινωνία απέναντι σε στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος. Από τη χλωρίδα και την πανίδα, μέχρι τα ρέματα και ποτάμια, τα δένδρα και τον υπόροφο των δασών, τη γύρη ή τις κάμπιες, κ.ά, αυτός ο τρόπος σκέψης αντιμετωπίζει τον φυσικό μας πλούτο με φόβο, δυσπιστία, οριζόντιες απαγορεύσεις, ή οριζόντιες επεμβάσεις με βαριά έργα. Μοιάζει σαν η κοινωνία να δυσκολεύεται να συνυπάρξει με τη φύση.
Η ιστορία του ανθρώπου στην Ελλάδα και τη Μεσογείο είναι άρηκτα συνδεδεμένη, εδώ και χιλιετίες, με το φυσικό τους περιβάλλον, ένα από τα φιλικότερα σε όλο τον πλανήτη. Η γνώση, ο σεβασμός και η υπευθυνότητα απέναντι στη φύση είναι τα ζητούμενα, αντί της αντιπαράθεσης με αυτήν.
